Sığırlardan Alınan Ölçüler ve Ölçme

Sığırlardan Alınan Ölçüler ve Ölçme

Doç.Dr.Serap GÖNCÜ

Bir zooteknist için ölçüm ve tartım çok kere gerekli ve yardımcı bir kaynak olabilir. Kısaca özetlemek gerekirse hayvanların öçülmelerinin yararları;

  • Hayvanlara değer biçilmesinde temel kaynak oluşturur.
  • Ölçme yoluyla hayvanın vücut yapısını daha ilmi bir şekilde anlamak ve açıklamak mümkündür.
  • Çeşitli yörelerde yetiştirilen hayvanları ve işletmeleri karşılaştırmak olanağı vardır.
  • Yetiştiricinin hayvanları hakkında gerekli kararları almalarında yardımcı olur.
  • Bilimsel çalışmalarda gereklidir.
  • Değer biçmeye alışmak isteyenlere yardımcı olur.

 

Ölçme için üç alet ve tartım için kantar gereklidir. Bunlar;

1 ) ölçü bastonu

2 ) ölçü pergeli

3 ) ölçü şerididir

Ölçü şeridi                                          Ölçü bastonu

Sığırların ölçülmeisnde, kantar olarak genellikle bir tonluk kantar kullanılmakta ve hayvanın rahatça ölçülebilmesi için etrafı bir çitle çevrili kantarlar tercih eidlmektedir. Kantarın en az 1 kilograma kadar hassas olması gerekir. Buzağılarda ise 300 kg çekerli teraziler daha hassas ölçüm amacıyla tercih edilmektedir.

Ölçü alınırken hayvanın sakin olması, düz bir yerde normal duruş göstermesi önemlidir. Ayakların dik olması ve kullanılan ölçü bastonunun da yükseklik ölçüleri alınırken dik tutulması gerekir. Ölçü alınırken hayvanlara iyi davranmalı, ürkek ve korkak hayvanları sakinleştirecek şekilde hareket edebilirler. Güvenilir ölçü elde etmek için ölçülerin alındığı yerlerin iyi bilinmesi gerekir. Bunlara dikkat edilmez ise ölçümler hatalı olur ve sonuçlara güvenilmez.

Hayvanlardan genellikle yükseklik,  genişlik, uzunluk ve derinlik ile çevre ölçüleri alınmaktadır.

1 ) Yükseklik ölçüleri (ölçü bastonu ile alınır) (Şekil 1 ve Şekil 2)

-Cidago yüksekliği: Cidagonun en yüksek noktasından yere kadar olan dikey mesafe

– Sırt yüksekliği: Son sırt omuru diken çıkıntısı ile yere kadar olan dikey mesafe

-Sağrı yüksekliği: Sağrı kemiğinin en yüksek noktasından yere kadar olan dikey mesafe (Şekil 1)

Şekil 1. Sağrı Yüksekliği ( ölçü bastonu ile alınır )

 

Kuyruk sokumu: Kuyruk kaidesinin en yüksek noktasından yere kadar olan düz mesafe

 

 

  • Göğüs kafesi uzunluğu: Omuzucu mafsalından son yalancı kaburganın kavdal noktasına kadar olan mesafeSağrı uzunluğu: Kalça kemiğinin cranial noktasından tuber ichii’nin kavdal noktası arası

    Şekil. 2. Yükseklik ölçüleri (ölçü bastonu ile alınır)

     

    2 ) Genişlik ölçüleri (ölçü pergeliyle alınır) (Şekil 3)

    • Kürekler arası genişlik ( ölçü  bastonu  ile alınır ):
    • Ön  sağrı genişliği ( tubercoxae ) : Kalçalar arasındaki açıklık
    • Orta  sağrı  genişliği (  trohanter  majör  posterior ) : Trohanter majorlar arasındaki açıklık
    • Arka  sağrı  genişliği (  tuberichii ) : Tuber ichii’lerin dış kenarları arası

    Şekil 3.  Genişlik ölçüleri  (ölçü pergeliyle alınır)

     

    3 ) Derinlik ölçüleri (ölçü bastonu ile alınır) (Şekil 4)

    -Göğüs derinliği: Omuz arkasında cidago ile göğüs kemiği arasındaki dikey mesafe

    – Göğüs çevresi: Şeridi kürekler arkasında gövde etrafında dolaştırmak suretiyle

    – İncik çevresi: İncik kemiğinin en ince yerindeki çevresi

    Şekil 4.  Derinlik ölçüleri (ölçü bastonu ile alınır)

     

     4 ) Baş ölçüleri

    • Baş uzunluğu : ( Meme dahil )  alın çıkıntısının en yüksek noktasından üst  dudağın  alt  kenarına  kadar  olan  mesafe, pergelle
    • Baş genişliği: Başın  en  geniş  yerinde  ölçülen  genişlik, pergelle
    • Alın  uzunluğu: Alın  çıkıntısının  en  yüksek  noktasından  gözlerin  iç  açılarını  birleştiren  mevhum  hat  arasındaki  mesafe, pergelle
    • Yüz  uzunluğu : Gözlerin  iç  açılarını  birleştiren  mevhum  hattın  ortasından  üst  dudağın  alt  kenarına  kadar  olan  mesafe, pergelle
    • Boynuz  uzunluğu : ( Dıştan  eğri  )  ölçü  şeridin dıştan  boynuzun  inhinalarına  tatbik  ederek  dipten  uca  kadar  olan  mesafe, şeritle
    • Boynuz  çevresi : (  Kaidede  ) şeritle  kaidede  ölçülen  çevre
    • Boynuzlar  arası  genişlik : Boynuzların  kaideleri  arasındaki  mesafe, şeritle
    • Kulak  ölçüleri  Dış  taraftan  kulağın  kaidesi  ile  ucu  arası, şeritle

    5 ) Uzunluk ölçüleri :

    Vücut  uzunluğu (Şekil 5)

    Şekil 5.  Uzunluk  ölçüleri ( ölçü  bastonu ile  alınır )

     

    6 ) Çevre  ölçüleri (Şekil 6)

    • Göğüs  çevresi
    • İncik  çevresi

    Şekil 6. Göğüs ve İncik Çevresi

     

    Genel  proporsiyon  endeksleri  grubu

    1 ) Yandan  vücut  form  endeksi   : Cidago  yüksekliği x 100 / Vücut  uzunluğu

    2 ) Önden  vücut  form  endeksi    : Arka  göğüs  genişliği x 100 / Cidago  yüksekliği

    3 ) Yandan  gövde  form  endeksi : Göğüs  derinliği x 100 / Vücut  uzunluğu

    4 ) Önden  gövde  form  endeksi   : Arka  göğüs  genişliği x 100 / Vücut  uzunluğu

    5 ) Gövde  tıknazlık  endeksi         : Vücut  uzunluğu x 100 / Göğüs  çevresi

    6 ) Göğüs  derinlik  endeksi           : Göğüs  derinliği x 100 / Cidago  yüksekliği

    7 ) Kaburga  bükeylik  endeksi      : Arka  göğüs  genişliği x 100 / Göğüs  derinliği

     

    Kısmi  proporsiyon  endeksleri  grubu

    8 ) Göğüs  kafesi  uzunluk  endeksi : Göğüs  uzunluğu x 100 / Vücut  uzunluğu-sağrı uzun.

    9 ) Göğüs  kafesi  endeksi                : Göğüs  derinliği x 100 / Göğüs  uzunluğu

    10 ) Sağrı  genişlik  endeksi              : Arka  sağrı  genişliği x 100 / Ön sağrı  genişliği

    11 ) Orta  sağrı  genişlik  endeksi      : Orta  sağrı  genişliği x 100 / Ön  sağrı  genişliği

    12 ) Baş  uzunluk  endeksi                 : Baş  uzunluğu x 100 / Cidago  yüksekliği

    13 ) Baş  genişlik  endeksi                 : Baş  genişliği x 100 /

     

    Baş  uzunluğu

    Cidago  yüksekliği  ; cidagonun  en yüksek  noktasıdır.

    Sırt   yüksekliği  ; son  sırt  omurunun  ( processus  spinalisin  )  ucu .

    Sağrı  yüksekliği ; acez  omurlarının  en  yüksek  noktası .

    Kuyruk sokumu  yüksekliği ; kuyruğun  başladığı  nokta.

    Vücut  uzunluğu ;omuz  ucunda (atriculus  huneri ) oturak  yumrusu  ucuna ( tuber  ichii)  kadar  meyilli  bir  hattır.

    Kürekler  arkası genişliği ; kürek  kemiği  arkasında  bir  taraftan  öte  tarafa kadar  kaburga  genişliği

    Kalça  yumruları  arası  ( harkafa ) genişliği ;iki  taraftan  kalça  yumruları  ( tubercoxae )  arası .

    Orta  sağrı  ( hafsala )  genişliği  ; iki  taraftan  kalça  oynağındaki  çıkıntı  noktaları (trochanter  majör  posterior)  arası mesafe

    Oturak  yumruları  arası  ( ilye )  genişliği  ; iki  taraftaki  kemiklerinin  çıkıntı noktaları   ( tuber ichii  ler)  arası .

    Ön  göğüs  genişliği ; omuz  uçlarının  dış  noktaları  (atriculus  humeri )  arası .

    Göğüs  derinliği ; kürek  kemiği  arkasında  cidagonun  en  yüksek  noktasından göğüs  kemiğine  kadar  olan  mesafe .

    Göğüs  çevresi ; Kürekler  arkasından  göğüs  çevresi  ölçü  şeridi  ile  alınır.

    İncik çevresi  ön ( veya  bazen  arka ) inciklerin  ( metacarpus )  en  ince yerinden  alınır.

     

    Ne zaman ölçü alınmalı sorusuna cevap verilecek olursa, kısaca, ölçü  alma zamanının  gereksinmeye göre düzenleneceği söylenebilir. Yetiştiriciler damızlıkçı işletme  olarak  çalışıyorlarsa ve  başarılı  olmak istiyorlarsa  ,  önce  doğumda  sonra sütten   kesimde  olanaklar  el  verirse  6  aylık  ve yaşında  ölçü  alabilirler. Bu  ölçüler yetiştirdikleri  hayvanların  normal  olup  olmadığı konusunda  kendilerine  bilgi  verilir.

    Daha sonra  ilk  aşımda  bir  tartım  ve  doğumda  ölçüm  alınabilir. Boğalar  için  doğum  3-6 ve 12  aylık  ölçümlerle  aşımda  kullanılmaya  başlandığı  zaman  veya  24  aylıkken  yapılabilir. Bu konuda son  söylenecek  fakat  o derece  önemli  olan  husus  hayvanların  tartılmalarıdır.  Hayvanları ölçmek zor ve  külfetli  olabilir.  Ancak her  modern  işletmede  bir  kantar  bulunmalı  ve  yetiştirici  gelişmeyi  izlemek  için  en  fazla  gayreti  göstermelidir.  Hayvanların canlı  ağırlıkları  işkembelerinin  boş  veya  dolu  olmasına  göre  değiştiğinden, en  doğru  şekilde  canlı  ağırlık  tartabilmek  için  sabah  sulanmadan  ve yemlemeden  önce  tartım  alınmalıdır.  Kantar olmadığı durumda sığırlar için hazırlanmış özel şeritler kullanılabilir (Çizelge 1)

     

    Çizelge 1. Holştayn ırkı için göğüs çevresindan canlı ağırlık tahmini

    Göğüs  çevresi(cm) Dişi Erkek Göğüs  çevresi(cm) Dişi Erkek
    66 36 36 148 268 268
    68 38 38 150 275 275
    70 39 39 152 288 288
    72 42 42 154 296 296
    74 43 43 156 309 309
    76 46 46 158 323 323
    78 48 48 160 332 332
    80 51 51 162 346 346
    82 55 55 164 355 355
    84 58 58 168 369 369
    86 62 62 170 379 379
    88 65 65 172 394 394
    90 69 69 174 410 410
    92 73 73 176 420 420
    94 76 76 178 437 437
    96 81 81 180 448 448
    98 84 84 182 464 464
    100 90 90 184 476 476
    102 95 95 186 493 493
    104 101 101 188 511 511
    106 108 108 190 522 522
    108 112 112 192 542 542
    110 120 120 194 553  
    112 125 125 196 571  
    114 133 133 198 583  
    116 138 138 200 602  
    118 147 147 202 622  
    120 155 155 204 634  
    122 160 160 206 654  
    124 169 169 208 666  
    126 174 174 210 685  
    128 183 183 212 698  
    130 188 188 214 717  
    132 197 197 216 736  
    134 206 206 218 749  
    136 212 212 220 768  
    138 221 221 222 781  
    140 227 227 224 800  
    142 238 238 226 813  
    144 245 245 228 832  
    146 256 256